Wizualizacja pomnika (autorzy: Czesław Dźwigaj, Krzysztof Lenartowicz)
Szanowny Panie Prezydencie!
Zgodnie z informacjami prasowymi Prezydent Miasta Krakowa zdecydował o realizacji kontrowersyjnego pomnika pułkownika dedykowanego Ryszardowi Kuklińskiemu, wg koncepcji Czesława Dźwigaja i Krzysztofa Lenartowicza, która decyzją Sądu Konkursowego z dnia 19.01.2011 r. uzyskała I nagrodę w Konkursie na opracowanie koncepcji pomnika dedykowanego pułkownikowi Ryszardowi Kuklińskiemu Honorowemu Obywatelowi Miasta Krakowa na placu J. Nowaka Jeziorańskiego w Krakowie (przeprowadzonym zgodnie z Zarządzeniami Prezydenta Krakowa: nr 2562/2010 z 14.10.2010 i 3278/2010 z 22.12.2010 r.).
Decyzja Prezydenta została podjęta pomimo jednogłośnego votum separatum, złożonego od decyzji sądu konkursowego przez zasiadających w nim artystów i architektów, na czele z Głównym Architektem Krakowa, p. Andrzejem Wyżykowskim i Plastykiem Miejskim, p. Jackiem Stokłosą oraz autorem koncepcji przebudowy pl. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, p. Romualdem Loeglerem. Jako przedstawiciele strony społecznej, troszcząc się o jakość przestrzeni publicznej Krakowa, stanowczo sprzeciwiamy się realizacji wybranej koncepcji. Zastrzegamy jednocześnie, że wyrażone przez nas opinie i wątpliwości nie odnoszą się do kwestii historycznych czy politycznych, związanych z budową monumentu, a dotyczą jedynie aspektu artystyczno-przestrzennego oraz procedury konkursowej.
Jak pamiętamy, Stowarzyszenie im. płk Ryszarda Kuklińskiego początkowo planowało budowę gigantycznej kolumny poświęconej pułkownikowi na Pl. Centralnym. Pod presją społeczną i przy zdecydowanym sprzeciwie mieszkańców Nowej Huty zaniechano tych planów i postanowiono o przeprowadzeniu najpierw konsultacji społecznych, a potem otwartego konkursu na projekt pomnika na pl. Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Założeniem konkursu był wybór najlepszej koncepcji architektoniczno–rzeźbiarskiej bez cech figuratywnych (zgodnie z Regulaminem Konkursu, wprowadzonym Zarządzeniem nr 2562/2010 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14.10.2010 r.). Jednym z kryteriów oceny projektów konkursowych było kryterium urbanistyczno-architektoniczne tj. „właściwe rozwiązanie przestrzenne w powiązaniu z najbliższym otoczeniem”. Sądzić zatem należy, że intencją władz miasta był wybór nowoczesnej formy, która harmonijnie wpisze się w przestrzeń placu, stając się jego nowym ciekawym, ale i respektującym zastane wartości elementem. Niestety zwycięski projekt, to powrót do idei pomnika-olbrzyma, przeskalowanego w stosunku do przestrzeni, w której ma stanąć. Kilkunastometrowy łuk z betonowymi płytami, stojący pośrodku placu ignoruje jego wcześniejszą koncepcję, zakładającą wyeksponowanie walorów zabytkowej zabudowy tego miejsca i ulicy Lubicz. Ogromny monument stanie się dominantą, przytłaczając zabytkowy dworzec i pałacyk Wołodkowiczów, oraz przesłaniając kamienicę Machaufów i „podkop” Talowskiego. Warto także zauważyć, że powstanie pomnika takiej wielkości i w tej lokalizacji uniemożliwi w przyszłości wykorzystanie placu dla organizacji różnych wydarzeń m.in. kulturalnych – czyli ograniczy jedną z podstawowych jego funkcji, a także może uniemożliwić przystosowanie istniejącej kładki ponad ul. Lubicz dla potrzeb osób niepełnosprawnych.
Zwraca także naszą uwagę niejasna procedura konkursowa. Przyjętym dotąd standardem w przypadku konkursów architektonicznych organizowanych przez Urząd Miasta było, iż w składzie sądu konkursowego, większość lub znaczący odsetek stanowili specjaliści – architekci czy plastycy, reprezentujący Urząd lub stowarzyszenia twórcze, co gwarantowało wysoki poziom merytoryczny podejmowanych przez sąd decyzji. Tym razem profesjonaliści stanowili w zdecydowaną mniejszość w 23-osobowym składzie jury (zgodnie z Zarządzeniem nr 3278/2010 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 22 grudnia 2010 r.), co pomimo ich jednoznacznego sprzeciwu pozwoliło wybrać pozostałym członkom sądu, głównie pomysłodawcom pomnika, najbardziej okazałą koncepcję, zgodną zapewne z intencjami fundatorów, lecz niekoniecznie najlepszą i podnoszącą walory przestrzeni miejskiej. Uważamy, iż decyzja podjęta w takim trybie nie powinna być wiążąca dla lokalnych władz, a Urząd Miasta nie powinien firmować konkursów architektonicznych, w których skład sądu konkursowego nie gwarantuje odpowiedniego poziomu merytorycznego nawet, jeśli pomysłodawcy gotowi są sfinansować inwestycję. Powoduje to nie tylko bezpośrednie szkody w przestrzeni publicznej Krakowa, która jest wspólnym dobrem mieszkańców, ale i obniża rangę przyszłych konkursów architektonicznych organizowanych w Krakowie.
W związku z powyższymi wątpliwościami oczekujemy podjęcia przez Pana Prezydenta decyzji o zaniechaniu realizacji pomnika wg projektu Czesława Dźwigaja i Krzysztofa Lenartowicza. Przypominamy także, iż przyznanie pracy I nagrody w konkursie architektonicznym nie oznacza automatycznego skierowania projektu do realizacji szczególnie, jeśli jest ona sprzeczna z ważnym interesem publicznym. Uważamy, iż wyżej wymieniony projekt nie spełnia warunków, stawianych nowym obiektom powstającym w historycznym centrum Krakowa oraz nie spełnia postawionego w Regulaminie Konkursu kryterium urbanistyczno-architektonicznego, a zatem, pomimo nagrodzenia przez Sąd Konkursowy nie powinien być realizowany ze względu na ważny interes publiczny, jakim jest ochrona wartości historycznych i architektonicznych śródmieścia Krakowa. Jednocześnie proponujemy by Pan Prezydent, w porozumieniu z członkami Sądu Konkursowego oraz Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków podjął decyzję o wyborze innego projektu spośród nagrodzonych w konkursie, zapewniającego harmonijne wpisanie się pomnika w przestrzeń pl. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.
Na koniec, zwracamy również uwagę na potrzebę systemowego rozwiązania zasad realizacji pomników w miejskiej przestrzeni publicznej. Wypracowane procedury powinny służyć m.in. ocenie zasadności inicjatyw podejmowanych zarówno przez miasto, jak i przez organizacje społeczne, określeniu trybu wyboru lokalizacji, wskazaniu kompetentnego gremium dokonującego wyboru pracy przeznaczonej do realizacji oraz sprecyzowaniu zasad finansowania projektu i budowy pomnika.
Z wyrazami szacunku,
Krakowskie Stowarzyszenie Przestrzeń-Ludzie-Miasto
List poparli:
Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Kraków
dr Monika Bogdanowska
Fundacja Splot
Krytyka Polityczna – Klub w Krakowie
]]>
Zapraszamy do zapoznania się ze stanowiskiem naszego stowarzyszenia!
Szanowny Panie Prezydencie,
Kilka miesięcy temu pojawiła się w Krakowie idea wybudowania pomnika pułkownika Ryszarda Kuklińskiego. Z doniesień prasowych można się było dowiedzieć, że zmaterializować się ma ona w postaci gargantuicznej kolumny, postawionej w południowej części pl. Centralnego – pomiędzy Centrum E i Nowohuckim Centrum Kultury. Obiekt ten stanąć miał w jednej z najważniejszych przestrzeni publicznych Krakowa bez konkursu, wg projektu artysty, którego pomniki wzbudzają wiele kontrowersji i bez konsultacji społecznych. Dlatego z ulgą przyjęliśmy deklarację władz Krakowa o zaniechaniu realizacji tej koncepcji oraz przeprowadzeniu konsultacji społecznych dotyczących lokalizacji pomnika, a także konkursu na kształt pomnika. Niestety zarówno tryb konsultacji jak i przedstawione potencjalne lokalizacje pomnika budzą nasze zastrzeżenia.
Pierwszą kwestią, która wzbudza wątpliwości są kanały dystrybucji przygotowanych przez UMK ankiet. Zgodnie z informacjami zawartymi w serwisie Dialog Społeczny anonimową ankietę można znaleźć w wydaniach dwutygodnika „Kraków.Pl” z 3 i 17 lutego, w „Tygodniku Grodzkim”, ukazującym się w „Dzienniku Polskim” oraz w „Głosie-Tygodniku Nowohuckim” z 4 lutego. Następnie należy złożyć je w specjalnie oznakowanych punktach, jakie znajdują się w siedzibach Urzędu Miasta Krakowa lub przesłać pocztą. Wypada zatem zapytać dlaczego wybrano wyłącznie takie formy dostarczenia mieszkańcom ankiet? Dlaczego nie można pobrać ankiety, w formie dokumentu tekstowego, bezpośrednio z platformy Dialogu Społecznego, Magicznego Krakowa lub otrzymać jej bezpośrednio w Urzędzie, a jedynie wraz z prasą drukowaną? Uważamy, że konsultacje społeczne, szczególnie dotyczące przestrzeni publicznej, powinny być organizowane w taki sposób, by dotrzeć do jak największej liczby osób, a nie jedynie wyselekcjonowanej grupy odbiorców.
Niestety brak także informacji, choćby orientacyjnych, o planowanych rozmiarach (a zatem i kosztach) pomnika. Czy będzie to skromne popiersie (nota bene takowe istnieje już w Parku im. H. Jordana) czy tez może kontynuacja wcześniej wspominanej idei postawienia monstrualnej wielkości statui? Oczywiście jesteśmy świadomi, iż ostateczny kształt pomnika, w tym jego gabaryty powinny być dostosowane do lokalizacji – jednakże bez określenia przynajmniej w przybliżony sposób przedmiotu i rozmiarów inwestycji nie można oczekiwać rzetelnych i miarodajnych wyników konsultacji społecznych. Nawiasem mówiąc w ankiecie nie pojawia się opcja zerowa – zaniechanie budowy pomnika – a przecież można się spodziewać, że część mieszkańców Krakowa z takich lub innych powodów jest inwestycji tej przeciwna.
Istotne zastrzeżenia można mieć także do proponowanych lokalizacji pomnika. Wśród nich znalazły się następujące przestrzenie publiczne:
- środek pl. Centralnego im. Ronalda Reagana,
- obszar pomiędzy Nowohuckim Centrum Kultury a os. Centrum E,
- Al. Róż – tzw. „pl. ratuszowy”,
- Park Lotników Polskich – po południowej stronie al. Jana Pawła II,
- Plac Jana Nowaka Jeziorańskiego (dawny Plac Kolejowy).
Żadna z powyższych lokalizacji nie powinna być naszym zdaniem brana pod uwagę. Pierwsze trzy to w istocie jedna przestrzeń – główna oś urbanistyczna wpisanego do rejestru zabytków układu Nowej Huty, a zatem najważniejsza przestrzeń publiczna dzielnicy i jedna z najważniejszych w Krakowie. Zarazem jest to przestrzeń niedokończona i w znaczącym stopniu zdekapitalizowana i zdegradowana. Uważamy, że wstawianie pomnika płk Kuklińskiego w tej lokalizacji jest niestosowne. Po pierwsze, w omawianej przestrzeni znajduje się już jeden pomnik – Solidarności – co prawda wymagający nowej formy architektonicznej, jednak nie budzący kontrowersji co do stosowności upamiętnienia w tak ważnym miejscu największego ruchu wolnościowego w Środkowej Europie – jednak bez honorowania konkretnych osób. Umieszczanie tam kolejnych pomników nie tylko nie poprawi estetyki i funkcjonalności miejsca, ale i wprowadzi niepotrzebny bałagan.
Drugim, znacznie ważniejszym powodem, jest zobowiązanie, jakie władze Krakowa powzięły uchwalając Lokalny Program Rewitalizacji „starej” Nowej Huty2. Wśród projektów priorytetowych (a zatem mających największy wpływ na osiągnięcie założonych celów i rezultatów LPR) znalazły się następujące zadania: „Rewitalizacja i modernizacja Pl. Centralnego w powiązaniu z Łąkami Nowohuckimi w oparciu o jednolitą koncepcję opracowaną w drodze konkursu” oraz „Rewitalizacja i modernizacja Alei Róż w oparciu o jednolitą koncepcję opracowaną w drodze konkursu”. Koncepcja konkursu urbanistyczno-architektonicznego, którego celem jest wyłonienie spójnego i jednolitego rozwiązania dla całego wnętrza urbanistycznego Placu i Alei w oczywisty sposób kłóci się z pomysłem rozpisania w tej lokalizacji konkursu na pojedynczy pomnik. Uważamy zatem, że Miasto powinno, zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi w LPR rozpisać konkurs urbanistyczno-architektoniczny na przestrzeń Placu Centralnego i Al. Róż, uwzględniający zaprojektowanie nowej formy pomnika Solidarności, który – przynajmniej w wymiarze ideowym – na stałe wpisał się w to miejsce.
Podobne mankamenty mają także pozostałe lokalizacje – Park Lotników to jeden z największych obszarów rekreacyjnych Krakowa, którego zagospodarowanie powinno iść przede wszystkim w kierunku poprawy jego funkcji rekreacyjnej i sportowej, a nie „dekorowania” pomnikami. Na Placu Jana Nowaka Jeziorańskiego od jakiegoś czasu znajduje się natomiast cokół poświęcony jego patronowi – na którego miejscu docelowo ma stanąć jego pomnik. Ustawianie na tym, niezbyt wielkim, placu kolejnego pomnika mija się zatem z celem i spowoduje wyłącznie zaśmiecenie przestrzeni.
Nie oznacza to jednak, iż jesteśmy przeciwni budowie pomnika. Naszą propozycją lokalizacji pomnika jest skwer u zbiegu nowohuckich ulic – Al. Andersa i Przyjaźni. Ten, w założeniu reprezentacyjny plac jest obecnie zaniedbany i wymaga rekompozycji oraz uporządkowania znajdującego się tam terminala autobusowego. Jednocześnie plac ten stanowi „bramę” starej Nowej Huty oraz zwornik dwóch, reprezentacyjnych ciągów prowadzących do jej ścisłego centrum – jest zatem dostatecznie reprezentacyjnym miejscem dla umieszczenia pomnika. Uważamy także, iż lokalizacja w Krakowie nowych pomników powinna być okazją nie tylko do upamiętniania osób czy wydarzeń, ale przede wszystkim do porządkowania i ożywiania przestrzeni, w których dzieła te powstają. To tworzenie estetycznych i przyjaznych dla mieszkańców i odwiedzających przestrzeni publicznych, a nie zaspokojenie ambicji fundatorów pomników powinno być priorytetem władz miasta. Dotyczy to szczególnie obszarów, które podlegać mają rewitalizacji – a większość z proponowanych lokalizacji znajduje się właśnie w takich obszarach. Przypomnieć w tym miejscu wypada, iż konkursy na pomnik Bolesława Wstydliwego na Małym Rynku zakończyły się spektakularnym fiaskiem – zmarnowano publiczne pieniądze, a żaden ze zgłoszonych na dwa konkursy projektów nie spełnił oczekiwań jury. Fakt ten w jasny sposób dowodzi, że tego typu praktyka, tj. konkurs, którego przedmiotem jest tylko forma pomnika, bez uwzględnienia otaczającej go przestrzeni, jest nieefektywna i nie prowadzi do uzyskania zadowalających rezultatów.
Postulujemy zatem przeprowadzenie ponownych konsultacji społecznych z uwzględnieniem naszej – a także pozostałych zgłoszonych w trakcie obecnych konsultacji lokalizacji pomnika. Powinny być one przeprowadzone przy pomocy znacznie większej niż obecnie liczby instrumentów partycypacji społecznej i kanałów dystrybucji informacji, a także dostarczać podstawowych informacje na temat planowanego przedsięwzięcia – w tym o rozmiarach pomnika oraz fotograficzną prezentację proponowanych miejsc. Niezależnie od efektu konsultacji postulujemy by przedmiotem konkursu nie był jedynie pomnik, lecz całościowe zagospodarowanie placu lub innej przestrzeni publicznej wybranej do realizacji obiektu. Przyczyni się to nie tylko do upamiętnienia osoby pułkownika, ale także pozwoli wykreowania nowej, atrakcyjnej przestrzeni publicznej dla mieszkańców, a także osiągnięcia możliwie najlepszego efektu estetycznego. Zapewni także większą akceptację społeczną przedsięwzięcia oraz zapobiegnie powtórzeniu nieudanych doświadczeń z realizacji pomnika na Małym Rynku.
Odpowiedź Pana Prezydenta na list stowarzyszenia: http://przestrzen.krakow.pl/content/723
Zobacz także:
]]>